ارتباط وارتباطات چیست؟؟
هیچکس نمیتواند در دنیای امروز بدون برقراری ارتباط زندگی کند
همشهری آنلاین، هلن صدیق بنای - هیچکس نمیتواند در دنیای امروز بدون برقراری ارتباط زندگی کند
ما برای برآورده شدن نیازهای روزمره خود باید ارتباط برقرار کنیم؛ نیاز به غذا، مسکن، نیاز به همکاری با دیگران برای ارضای حس دوستی و کامیابیاجتماعی و انواع نیازهایاقتصادی و اجنماعی؛ سایر نیازها هم که جای خود را دارند.
نیاز به مبادله اطلاعات،سرگرمی، نیاز بهبروز خلاقیت اجتماعی و ... در واقع ارتباط ما را به شبکه گسترده انسانها پیوند میدهد.این شبکه از خانوادهشروع شده و به حلقه دوستان میرسد و بعدبا کمک رسانههای جمعی، کلجامعه و سراسر جهان را در بر میگیرد.
نحوه تکوین فردیت ما به میزان موفقیت ما در ساختن این شبکهها وابسته است.ارتباط صرفا مبادلهاطلاعات در بارهی واقعیتهای سخت افزاری نیست. بلکه ارتباط به معنایتبادلافکار، احساسات،عقاید و تجربیات نیز هست.
از نظر فردی ارتباط ما را قادر میسازد تا به عضوی مفید و موثربرای اجتماعتبدیل شویم. از منظر اجتماعی ارتباط بین اجزای جامعه رشد و بقای جامعه را تضمین میکند.
حالبرای شناخت و درک هر چه بیشتر مقوله"ارتباط و ارتباطات" باید تاریخچه آن، دیدگاههای صاحب نظران، معانی، عناصر اولیه، روشهای ارتباطی، سیر صعودی و هر آنچه که به این حوزه مربوط میشود را بررسی کنیم.
پیدایش و پویایی علم ارتباطات را مانند بسیاری از علوم دیگر به اندیشهایرانیان، رومیان و یونانیان پیش از میلاد نسبت میدهند.
از سال 1930 پیشرفتهای بسیاری، ولی تدریجی در این زمینه خصوصاً توسط لازارسفلد، لوین، لاسول و هاولند انجام شد. به مرور زمان شمار محققان و پژوهشگران این حوزه افزایش یافته است.
محققان بزرگی مانند: کولی، دیویی، پارک، سایپر، لسول، لیپمن، لوین که آثار ارزشمندی در حوزهارتباطات بر جای گذاشتهاند. همچنین بخش آموزش و تحقیق این رشته در طی این دههگسترش یافته تا آنجا که واحدهای دانشگاهی و موسسههای پژوهشی و ... تأسیس شدند.
عناصر ارتباطات:
روشهای ارتباطی انسان را میتوان؛ زبان علائم، مکالمه، نوشتن، اشاره، حالت و حرکات بدنی،پخش رادیو و تلویزیونی و سینما بیان کرد.
ارتباط میتواند بهیکی از روشهای رو در رو، یک طرفه، ارادی یِا غیر ارادی و شفاهی یا غیر شفاهی انجام گیرد. علاوه بر آن ارتباط میتواند درون فردی و میان فردیهم باشد.
تعاریف ارتباطات:
تاریخ اندیشههای ارتباطاتی تعاریف متعدد و مختلفی را از سوی صاحب نظران،پژوهشگران و نویسندگان ارتباطات در خود جای داده است. هر یک از اندیشمندان با توجهبه زاویه دید و اهمیتی که برای عناصر ارتباطات قائلهستند آن را تعریف کردهاند.
در این میان دو تعریف از مقبولیت خاصیبرخوردار است.
تعریف اول؛ ارتباط را فرایندی میداندکه به واسطهی آن ارتباط گر یا فرستنده از طریق یک رسانه یا مجرا پیامی را با تاثیراتی معین به گیرندهمیرساند.
تعریف دوم؛ارتباط را کنشی اجتماعی میداندکه افرادی از یک فرهنگ مشخص در واکنش به تجربه خود از واقعیت به مبادلهِ معانی میپردازد.
با این وجود نمیتوان تعریف واحدی از ارتباط کههمه افراد را قانع کند، ارائهداد. شایدهم اصلا چنین تعریفی وجود نداشتهباشد. بنابراین سعی بر این است، اندیشه و نظریات گوناگون را تا حد امکان جمع آوری تا بتوان آنها را بهیک مرز مشترک نزدیک ساخت.
"ارتباطات" از دیدگاه عدهایی بر مفاهیم متفاوت و گاهی متضاد گفته میشود. از طرفی هم ارتباط را تبادل متفکرانه دیدگاهها از طریق یک مکالمه معنادار بین دو انسانکه به نوعی ارسالپیام ساده و بدون تفکر است، میدانند. با این تعریف میتوان گفت ،ماشین ها و جانوران نیز ارتباط برقرار می کنند.
از طرف دیگر میتوان ارتباطات را یک فرایند سازمان یافتهبرای تبادل اطلاعات بین بخش ها که معمولا بواسطه یک رشتهعلائم انجام می گیرد، تعریف کرد.
گروهی در تعریف خود بر ترغیب و اقناع یا همانندی و اشتراک اندیشه با ابعاد گستردهتر و تاثیرگذار قلمداد کردهاند.
عدهای بر پاسخ و بازتاب تاکید بیشتری کردهاند. و برخی دیگر از اندیشمندان بر عنصر پیام تاکید دارند.
حتی لسول در سال 1948 یک مدل ارتباط کلامی ارائه میدهد. این مدل یکی از اولین نمونههای مدل ارتباط به مانند یک فرایند است:"چه کسی چه چیزی را از چه مجرایی به چه کسی و با چه تاثیری میگوید".
او بر مفهوم" تاثیر" ارتباط تاکید داشت. از نظر متفکران دیگر مفاهیم "قصد" و "بافت"ارتباط اهمیت اساسی دارند.زیرا بیشتر ارتباطگران از ایجاد ارتباط هدفیدارند و نیز شرایط اجتماعی ارتباط لزوما بر نحوهی بیان و فهم پیام ها تاثیر میگذارد.
ارسطو:
این فیلسوف یونانی اولین دانشمندی است که 2300 سال پیش در بارهارتباطات سخن گفتهاست. او در تعریف ارتباط در کتاب "علم معانی بیان" که آن را مترادف ارتباط میدانند، مینویسد: ارتباط عبارت است از جستجو برای دست یافتن به کلیه وسایل و امکانات موجود برای ترغیب و اقناع دیگران است. بهاین صورت که برقرار کنندهارتباط از هرراه و روش ممکن، طرف مقابل یا مخاطب خود را تحت تاثیر و نفوذ خود در آورده و نظر و عقیدهخود را به او بقبولاند.
ریشهاین لغت از کلمهلاتین Communis است کهمیتوان آنرا به تفاهم و اشتراک فکر نیز ترجمهکرد.یعنی اینکه وقتی که با شخصی ارتباط برقرار میکنیم کار ما در حقیقت برقراری یک نوع اشتراک فکر و تفاهم اندیشهبا اوست.
مفهوم واقعی ارتباط با توجه بهریشه لاتین آن (در میان گذاشتن و تقسیم کردن) است. یعنی اینکه فقط یک فرستندهفعال و یک گیرندهانفعالی صرف نیست، بلکه بازخورد یا فید بکFeed back دومی را که تغییر دهنده طرز تلقی اولی است، هم بهحساب میآید. و از آن مهمتر مستلزم شرکت فعال تمام افراد ذی نفع در این روند ارتباطات نیاز است. و ارتباط در این حالت بهصورت یک چند بعدی با فیدبک در میآید.
ارتباط را میتوان جریانی چند سویهدانست کهطی آن دو یا چند نغر بهتبادل افکار، نظریات، احساسات و حقایق میپردازند. و از طریق بکاربردنعلاتمی و پیام هایی کهمعنایش برای آنها قابل درک است، اقدام به برقراری ارتباط میکنند
اگر ما ارتباط را نوعی تلاش آگاهانه فرستنده پیام برای سهیم ساختن گیرنده در اطلاعات، عقاید و اندیشهاش بدانیم، مسئله تفاهم و هماهنگی فرستنده و گیرنده اهمیت اصلی و اساسی پیدا میکند.
بنابراین، هرگونه انتقال پیام بین فرستنده و گیرنده ارتباط محسوب میشود. حال این فرستنده انسان باشد یا اینکه یک دستگاهمکانیکی فرقی نمیکند.
دایرهالمعارف ویکیپدیا:
ارتباط معادل (communication) و فرایند انتقال پیام از فرستنده به گیرنده به شرط همسان بودن معانی بین آنها است.
فرهنگ لغات "وبستر":
رساندن، بخشیدن، انتقال دادن، آگاهساختن، مکالمه و مراودهداشتن، معنا شدهاست.
فرهنگ لغات فارسی معین:
ارتباط را بهمعنی ربط دادن، بستن، پیوند و ... آوردهاست.
دکتر کاظم معتمد نژاد:
ارتباطات همیشه بر ارادة قانع کردن، انتظار توزیع یا تقسیم داشتن و ضرورت با هم زندگی کردن، استوار است و به همین لحاظ، سه بعد خاص، شامل انتقال، اشتراک و تبادل نظر را در بر دارد.
باید در نظر داشت که در عصر حاضر، اطلاع دادن برای ارتباط داشتن کافی نیست. زیرا استفاده از اطلاعات و به عبارت دیگر، درک پیامهای ارتباطی، از شناخت ارتباطات، که ضرورتاً وجود رابطه با دیگری، یعنی دریافتکننده پیام را ایجاب میکند، آسانتر است.
در حال حاضر، "ارتباطات" زمینهساز فعالیتهای بسیار پر اهمیتی است که همراه با پیشرفتهای فنی ابزارهای ارتباطی و گسترش محتواهای اطلاعاتی، بیش از پیش جنبة تجارتی پیدا کردهاست.
دکتر کاظم معتمد نژاد میگوید: "واقعیت آن است که جهان بدون برخوردار شدن از شناخت مفهومها و نظریههای مربوط به ارتباطات در جوامع باز و دموکراتیک، ناگهان تغییر کرده است. بنابراین ضرورت ایجاب میکند که برای تدارک تعریف دقیق علمی از اطلاعات و ارتباطات، بیشتر فکر و کوشش شود و در مورد جایگاههای آن در جوامع معاصر، یک نظریة جامع ارائه گردد. برای نیل به این هدف باید سه بعد خاص ارتباطات، شامل جنبههای اجتماعی، جنبههای فرهنگی، جنبههای اقتصادی آن، طرف توجه قرار گیرند."
ادوین امری(Edwin Emery) :
ارتباط عبارت از فن انتقال اطلاعات، افکار و رفتارهای انسانی از یک شخص بهشخص دیگر است. برای نمونهانسان وقتی میخندد نشاط و شادی خود را با لبخند نشان میدهد.
یا اگر فردی بهفرد دیگر سلام میدهد یا عصر بهخیر میگوید با بیان شفاهی دوستی و صمیمیت خود را بهاو ابراز میدارد و در واقع بهگونهای احساس خود را نشان می دهد.
همچنین زمانی که شخصی بهشخص دیگر کارت تبریک یا نامهای ارسال میکند هدف و منظور خود را به شکل علائم نوشتاری ارائه میدهد و به این شکل ارتباط برقرار میکند.
لی جان ای. آر(Lee john A.R) :
ارتباط را به مفهوم فراگیر ارسال ها و دریافت ها میان محلها و مردم میداند. در نظر مسئولان برنامهریزی، ارتباط معمولا بهمعنای حمل و نقل مردم و کالا از راه زمینی، دریایی، هوایی و ارسال پیامها از طریق تکنولوژی مخابراتی است.
ولی مفهوم ارتباطات با توجه به ظرفیت اطلاعاتی لازم بهمنظور عملکرد مؤثر جریان ارتباطات در جامعه معنا پیدا می کند. در نتیجه نمیتواند با معنای محدود فوق همخوانی داشته باشد.
گورگن (Gorgan):
او معتقد است ارتباطات یعنی فراگردهایی که بر مبنای آن انسانهاهمدیگر را تحت نفوذ قرار میدهند.
کارلهاولند (Hovland):
ارتباط عبارت است از انتقال اطلاعات در محدوده سهچیز؛ انتشار (emission) ، انتقال (Conduction) و دریافت پیام (message)
چارلز کولی (Charles Coolly):
ارتباط مکانیسمیاست که روابط انسانی بر اساس و بوسیلهآن شکل می گیرد.تمامی مظاهر فکری، ابزار انتقال و حفظ آنها در مکان و زمان بر پایه ارتباط توسعهپیدا میکند.
ارتباط و ارتباطات تمامی حالات چهره، رفتار، حرکات، طنین صدا، کلمهها، نوشتهها، چاپ، راهآهن،خطوط هوایی، دریایی، تلگراف، تلفن و انواع وسایلی که اخیرا در سهولت روابط انسانی در مکان و زمان ساخته شده است را در بر میگیرد. (این تعریف زمانی جامع ترین تعریف محسوب میشد.)
کلود شانون و وارن ویور (Claude Shannon & Warren Weaver):
وقتی بحث ارتباط میشود منظور روزنامهها، نشریهها، مجلهها، رادیو و تلویزیونها، ارتباطات دور تلفن، تلگراف و پست است. همچنین ارتباط، چگونگی تولید و توزیع کالا و خدمات مختلفی را که فعالیتهای فوق را بهعهدهدارند، است. و مطالعات و تحقیقات مربوط بهمحتوای پیامها و نتایج آنها را نیز در بر میگیرد
ریموند ویلیامز (Riemond Williams):
ریموند ویلیامز میگوید کلمه ارتباط در زبان انگلیسی نسل کهن بهمعنای انتقال افکار، اطلاعات و رفتارها از شخصی بهشخص دیگر گفته میشد. اما اکنون این کلمه به معنای راه و وسیلهحمل و نقل از مکانی به مکان دیگر نیز استعمال میشود.
البتهبهتر است وسایلی را که جهت انتقال افکار و اخبار و رفتارهای انسانی از شخصی بهشخص دیگر استفادهمیشود، ارتباطات نامید. از جملهدستگاههای چاپ، تلفن، رادیو و تلویزیون.
لاندبرگ، شراگ و لارسن (Laurence&,Sherag Lundberg):
این دانشمندان در تعریفی بسیار کوتاه، ارتباط را انتقال معانی یا پیام از طریق نمادها میدانند. بهنظر آنها زمانی که انسانها از طریق نمادها به تأثیرگذاری بر یکدیگر مشغولند یعنی اینکه در ارتباط با یکدیگر هستند.
مکتب فرایندنگر:
ارتباط را فرایندی میداندکه به واسطهی آن ارتباط گر یا فرستنده از طریق یک رسانه یا مجرا پیامی را با تاثیراتی معین به گیرندهمیرساند. همچنین برای فرستادن یک پیام نخست باید آن را در قالب رمزگانی مناسب مجرای مربوطه ریخت.
بنابراین، بسته به این که مجرای ارتباط دیدارییا شنیداری باشد،اندیشهها را میتوان در قالب ایما ها، گفتار، نوشتار، تصاویر و غیره رمزگذاری کرد.
ارتباط در آموزش:
